Aanleiding voor deze studiereis is het voornemen om in het laatste kwartaal van 2026 een fietstocht te organiseren langs bijzondere panden in Haaksbergen en het buitengebied. Daarbij zal vooral aandacht worden besteed aan gebouwen van de Haaksbergse architecten Hartgerink en Schilderman, in wier ontwerpen de invloed van de Amsterdamse School duidelijk herkenbaar is. Om tijdens deze fietstocht meer te kunnen vertellen over de kenmerken, achtergronden en bijzondere details van deze bouwstijl, wilden we onze eigen kennis eerst verder verdiepen.
Met tien deelnemers vertrokken we om 8.30 uur vanaf het Historisch Centrum in Haaksbergen. De excursie stond geheel in het teken van het verdiepen van onze kennis van architectuur, met speciale aandacht voor de Amsterdamse School.De excursie bleek voor ons in meerdere opzichten een echte eyeopener. Voor iedereen met belangstelling voor de architectuur van de Amsterdamse School is een bezoek aan de provincie Groningen, en vooral aan de stad Groningen, beslist een aanrader. Er zijn daar opvallend veel gebouwen in deze stijl te vinden, vaak met prachtig metselwerk, bijzondere vormen en rijke detailleringen. Extra bijzonder zijn enkele gebouwen waarin ook de invloed van het Groningse kunstenaarscollectief De Ploeg herkenbaar is. Het uitgesproken kleurgebruik dat daarbij soms werd toegepast, levert verrassende en bijzonder fraaie combinaties op.
Naast het educatieve karakter is zo’n gezamenlijke dag natuurlijk ook gewoon erg leuk en gezellig. Samen op pad gaan, ervaringen uitwisselen en kennis delen versterkt bovendien de onderlinge band en draagt daarmee bij aan de teambuilding binnen onze sector. Naast het verslag zijn ook foto’s gemaakt die het beeld compleet maken en het enthousiasme van de groep extra benadrukt.
Eerste stop: Ter Apel
Via Duitsland reden we naar Ter Apel, waar we rond 10.00 uur arriveerden. Na koffie met koek bekeken we de voormalige Rijks Hoogere Burgerschool en nu onderdeel van de Rijks Scholen Gemeenschap. Hier waren direct verschillende kenmerken te zien uit de bouwperiode waarin de Amsterdamse School grote invloed had.
Door gebouwen ter plaatse te bekijken en te letten op materiaalgebruik, metselwerk, dakvormen, gevelindelingen en ornamenten gaat zo’n bouwstijl veel meer leven dan vanuit boeken en foto’s alleen. We hadden bovendien het geluk dat enkele leraren en de conciërge, ondanks de net begonnen vakantie, aanwezig waren en ons binnenlieten. Daardoor konden we het bijzondere pand ook van binnen bekijken – een onverwachte en zeer waardevolle aanvulling op ons bezoek.
Tweede stop: de watertoren van Stadskanaal
Daarna reden we verder naar Stadskanaal, waar we de markante watertoren bekeken. Een bijzonder en fraai voorbeeld van architectuur met duidelijke invloeden van de Amsterdamse School. Ook hier waren vooral de vormgeving en de karakteristieke detaillering het bekijken meer dan waard.
Derde stop: wandeling met gids door Veendam
Een belangrijk onderdeel van de dag vond plaats in Veendam. Vanaf het Museumplein maakten we een wandeling van ongeveer vijf kilometer langs verschillende panden met duidelijke kenmerken van de Amsterdamse School.
Onze gids was Hendrik Andries Hachmer, directeur van het Veenkoloniaal Museum en samensteller van het boek Amsterdamse School & Zo. Met zijn grote kennis van de plaatselijke architectuur wees hij ons op tal van details waar je als toevallige voorbijganger gemakkelijk aan voorbijloopt.
Vooral zijn uitleg over de samenhang tussen architect, opdrachtgever, functie en vormgeving maakte de wandeling bijzonder interessant. De Amsterdamse School is immers veel meer dan alleen opvallende gevels. Ambacht, expressief metselwerk en aandacht voor het totale ontwerp spelen een belangrijke rol.
Na afloop genoten we van een gezamenlijke lunch in de omgeving van het Veenkoloniaal Museum.
Vierde stop: met een gids op de fiets door Groningen
Via Zuidlaren reden we vervolgens naar de stad Groningen. Vanaf het Hoofdstation begon het laatste grote onderdeel van de dag: een fietstocht langs Amsterdamse School-architectuur.
Onder leiding van gids Paulien Ex fietsten we in ongeveer drie uur een route van circa twaalf kilometer langs tal van bijzondere gebouwen. Groningen is bij uitstek een stad waar deze bouwstijl in veel verschillende verschijningsvormen te zien is.
Opnieuw werd duidelijk hoe verschillend architecten binnen dezelfde bouwstijl konden werken: soms uitbundig en rijk gedetailleerd, soms ingetogener, maar vrijwel altijd met veel aandacht voor vorm, metselwerk, schilderwerk en detaillering.
Een bijzonder geslaagde dag
We kunnen terugkijken op een fantastische, leerzame en bijzonder interessante excursiedag. Ook de weergoden waren ons goed gezind, zodat zowel de wandeling in Veendam als de fietstocht door Groningen onder uitstekende omstandigheden konden plaatsvinden.
De combinatie van zelf kijken, deskundige uitleg, samen bespreken en vergelijken maakte deze dag voor de sector Erfgoed zeer waardevol. Veel van wat we hebben gezien en gehoord, kunnen we straks gebruiken bij het bekijken en beschrijven van de Haaksbergse architectuur.
De opgedane kennis krijgt later dit jaar een praktisch vervolg. In het laatste kwartaal van 2026 willen we belangstellenden tijdens een fietstocht door Haaksbergen en het buitengebied meenemen langs verschillende panden van onder anderen Hartgerink en Schilderman. Daarbij laten we zien waar in hun werk de invloed van de Amsterdamse School herkenbaar is.
Na deze geslaagde studiereis kijken we daar met nog meer enthousiasme naar uit.
