St. Anthonius Gasthuis
Eric Ooink, 10 januari 2025
Haaksbergen, St. Antonius gasthuis, Wiedenbroek stichting
ANSICHTEN afl. 187
In 1919 stuurde ene Anna Preining, vanuit haar onderkomen aan de Enschedeseweg, deze kaart van het nu ‘Oale zeeknhoes’ naar de dames Bullinga aan de Markt in Winterswijk. De kaart is in 1917 uitgegeven door de Haaksbergse firma Van den Broek & Adolfs aan de Markt. Toen de foto werd genomen was het ziekenhuis net 4 jaar oud. Vanuit de toenmalige ziekenkamer boven kijken enkele personen naar buiten, want ja een fotograaf was in die tijd nog een belevenis.
Het ziekenhuis was eind 1913 aan De Braak in gebruik genomen en was de voorloper van zowel woon- en zorgcentrum Het Saalmerink als verpleeghuis Het Wiedenbroek.
Ouderen- en armenzorg voor 1900
Ouderen en zorgbehoevende mensen bleven op het platteland vroeger ‘gewoon’ thuis en werden verzorgd door de eigen familie. Lastiger was het voor oudere mensen die en arm en alleenstaand waren en nauwelijks of geen familie hadden. Voor hen sprongen de kerkelijke instanties bij. De oudste vermelding van een armenhuis in Haaksbergen dateert uit de 16e eeuw. Het stond in de Blankenburg en was in 17e eeuw eigendom geworden van de (N.G. en later N.H.)-diaconie. De diaconie droeg hier in de 17e en 18e eeuw de zorg voor ‘Godes armen’. In de 19e eeuw kwam daar de R.K. Armenstaat (armbestuur) bij.
Wiedenbroekstichting
Dankzij een aanzienlijk legaat uit de erfenis van de in Haaksbergen geboren W.J.C. (Wilhelm Johan) Wiedenbroek (1817-1898), arts in Raalte en zijn zuster J.W.C. (Johanna) Wiedenbroek (1824-1910) aan het rooms-katholieke kerkbestuur van Haaksbergen, werd begin 1911 de Wiedenbroek Stichting opgericht. De Stichting richtte een ‘tehuis voor ouden van dagen’, een ziekenhuis en een bewaarschool op. Opdrachtgever tot de bouw was het kerkbestuur van St. Pancratius. Het kerkbestuur zou tot 1961 het beleid van het zieken- en bejaardenhuis St. Antonius blijven bepalen. De benodigde grond voor de bouw werd aangekocht van koperslager Herman Leurink en de firma Salomon Frankenhuis. Later werden nog wat percelen aan het terrein toegevoegd, die waren aangekocht van de R.K. Arbeidersvereniging St. Joseph en Geertruida Leurink. Het ziekenhuis is ontworpen door architect W. te Riele uit Deventer. Het ontwerp werd door het kerkbestuur goedgekeurd en in mei 1913 aanbesteed. De bouwwerkzaamheden werden gegund aan de Hengelose aannemer H. Reefman. De totale bouwkosten kwamen op f. 47.440,-
St. Antoniusgesticht
Het ziekenhuis werd op 11 november 1913 aan De Braak in gebruik genomen. Overeenkomstig de wens van de erflaters was het St. Antoniusgesticht, zoals de naam werd, bedoeld voor de verzorging van ‘ouden van dagen’. Enkele bedden werden gereserveerd voor zieken en ook werd de wijkverpleging opgericht. Zieken- en wijkverpleging werd al spoedig hoofdzaak. De verpleging was in handen van de nonnen van St. Joseph in Amersfoort (ook wel de zusters van Amersfoort). In 1922 werd het ziekenhuis uitgebreid en het destijds aangebouwde waslokaal werd later verbouwd tot ‘oude mannenhuis’. Het (klooster)complex kende een eigen kapel. Deze bevond zich linksboven onder het torentje.
Op aandrang van pastoor Wienholts werden deze zusters in 1929 vervangen door de Franciscanessen van Denekamp (‘de Kapzusters’), omdat deze congregatie ook onderwijszusters had.
Verpleeghuis
Het Haaksbergse ziekenhuis bleef in functie tot in 1963. Op 4 september dat jaar kreeg het pand de functie van verpleegtehuis met bejaardencentrum. Voor de bejaarden in Haaksbergen werd in 1965 Het Saalmerink gebouwd. Dit complex aan de Klaashuisstraat werd in februari 1966 officieel geopend. Voortaan was het oude ziekenhuis alleen nog een verpleeghuis.
Passinckhave
Toen eind 1980 het nieuwe verpleeghuis Het Wiedenbroek gereed kwam werd het St. Antonius aangekocht door wooncorporatie Lucht en Licht (nu Domijn) en verbouwd tot het huidige appartementencomplex dat de naam Passinckhave kreeg. Dit is een eeuwenoude naam van enkele voormalige landbouwpercelen aan De Braak, een veldnaam dus.
Het ziekenhuis is nog altijd duidelijk herkenbaar. Er zijn nog diverse neo-gotische elementen waarneembaar en op het dak is een torentje aanwezig.
klokkentoren
Op het dak bevindt zich al vanaf de bouw van het ziekenhuis een klokkentoren, waar op dit moment geen klokje inhangt. De vraag is of hier ooit een klokje heeft gehangen? Feit is dat de archiefstukken over de oorlogsjaren (klokkenroof) hier in ieder geval geen melding van maken. Details van vooroorlogse foto’s doen vermoeden dat er ook geen was. Wie weet hierop het antwoord?
St. Anthonius Gasthuis
Eric Ooink, 10 januari 2025
Haaksbergen, St. Antonius gasthuis, Wiedenbroek stichting
ANSICHTEN afl. 187
In 1919 stuurde ene Anna Preining, vanuit haar onderkomen aan de Enschedeseweg, deze kaart van het nu ‘Oale zeeknhoes’ naar de dames Bullinga aan de Markt in Winterswijk. De kaart is in 1917 uitgegeven door de Haaksbergse firma Van den Broek & Adolfs aan de Markt. Toen de foto werd genomen was het ziekenhuis net 4 jaar oud. Vanuit de toenmalige ziekenkamer boven kijken enkele personen naar buiten, want ja een fotograaf was in die tijd nog een belevenis.
Het ziekenhuis was eind 1913 aan De Braak in gebruik genomen en was de voorloper van zowel woon- en zorgcentrum Het Saalmerink als verpleeghuis Het Wiedenbroek.
Ouderen- en armenzorg voor 1900
Ouderen en zorgbehoevende mensen bleven op het platteland vroeger ‘gewoon’ thuis en werden verzorgd door de eigen familie. Lastiger was het voor oudere mensen die en arm en alleenstaand waren en nauwelijks of geen familie hadden. Voor hen sprongen de kerkelijke instanties bij. De oudste vermelding van een armenhuis in Haaksbergen dateert uit de 16e eeuw. Het stond in de Blankenburg en was in 17e eeuw eigendom geworden van de (N.G. en later N.H.)-diaconie. De diaconie droeg hier in de 17e en 18e eeuw de zorg voor ‘Godes armen’. In de 19e eeuw kwam daar de R.K. Armenstaat (armbestuur) bij.
Wiedenbroekstichting
Dankzij een aanzienlijk legaat uit de erfenis van de in Haaksbergen geboren W.J.C. (Wilhelm Johan) Wiedenbroek (1817-1898), arts in Raalte en zijn zuster J.W.C. (Johanna) Wiedenbroek (1824-1910) aan het rooms-katholieke kerkbestuur van Haaksbergen, werd begin 1911 de Wiedenbroek Stichting opgericht. De Stichting richtte een ‘tehuis voor ouden van dagen’, een ziekenhuis en een bewaarschool op. Opdrachtgever tot de bouw was het kerkbestuur van St. Pancratius. Het kerkbestuur zou tot 1961 het beleid van het zieken- en bejaardenhuis St. Antonius blijven bepalen. De benodigde grond voor de bouw werd aangekocht van koperslager Herman Leurink en de firma Salomon Frankenhuis. Later werden nog wat percelen aan het terrein toegevoegd, die waren aangekocht van de R.K. Arbeidersvereniging St. Joseph en Geertruida Leurink. Het ziekenhuis is ontworpen door architect W. te Riele uit Deventer. Het ontwerp werd door het kerkbestuur goedgekeurd en in mei 1913 aanbesteed. De bouwwerkzaamheden werden gegund aan de Hengelose aannemer H. Reefman. De totale bouwkosten kwamen op f. 47.440,-
St. Antoniusgesticht
Het ziekenhuis werd op 11 november 1913 aan De Braak in gebruik genomen. Overeenkomstig de wens van de erflaters was het St. Antoniusgesticht, zoals de naam werd, bedoeld voor de verzorging van ‘ouden van dagen’. Enkele bedden werden gereserveerd voor zieken en ook werd de wijkverpleging opgericht. Zieken- en wijkverpleging werd al spoedig hoofdzaak. De verpleging was in handen van de nonnen van St. Joseph in Amersfoort (ook wel de zusters van Amersfoort). In 1922 werd het ziekenhuis uitgebreid en het destijds aangebouwde waslokaal werd later verbouwd tot ‘oude mannenhuis’. Het (klooster)complex kende een eigen kapel. Deze bevond zich linksboven onder het torentje.
Op aandrang van pastoor Wienholts werden deze zusters in 1929 vervangen door de Franciscanessen van Denekamp (‘de Kapzusters’), omdat deze congregatie ook onderwijszusters had.
Verpleeghuis
Het Haaksbergse ziekenhuis bleef in functie tot in 1963. Op 4 september dat jaar kreeg het pand de functie van verpleegtehuis met bejaardencentrum. Voor de bejaarden in Haaksbergen werd in 1965 Het Saalmerink gebouwd. Dit complex aan de Klaashuisstraat werd in februari 1966 officieel geopend. Voortaan was het oude ziekenhuis alleen nog een verpleeghuis.
Passinckhave
Toen eind 1980 het nieuwe verpleeghuis Het Wiedenbroek gereed kwam werd het St. Antonius aangekocht door wooncorporatie Lucht en Licht (nu Domijn) en verbouwd tot het huidige appartementencomplex dat de naam Passinckhave kreeg. Dit is een eeuwenoude naam van enkele voormalige landbouwpercelen aan De Braak, een veldnaam dus.
Het ziekenhuis is nog altijd duidelijk herkenbaar. Er zijn nog diverse neo-gotische elementen waarneembaar en op het dak is een torentje aanwezig.
klokkentoren
Op het dak bevindt zich al vanaf de bouw van het ziekenhuis een klokkentoren, waar op dit moment geen klokje inhangt. De vraag is of hier ooit een klokje heeft gehangen? Feit is dat de archiefstukken over de oorlogsjaren (klokkenroof) hier in ieder geval geen melding van maken. Details van vooroorlogse foto’s doen vermoeden dat er ook geen was. Wie weet hierop het antwoord?