ACTUEEL

Veldmaterpaal - Onthulling infobord

Op vrijdag 11 maart 2016 zal om 16.00 uur de Historische Kring Haaksbergen een markepaal met informatiebord onthullen. 
U wordt welkom geheten door Henk Menkehorst namens het bestuur van de Historische Kring Haaksbergen. Vervolgens zal onze deskundige, Nico Spit, in het kort iets vertellen over de markepalen. Gerard Vaanhold als kenner van de Veldmaat schetst met enkele woorden het gebied waar de markepaal staat. De onthulling wordt verricht door René Breukers samen met een buurtbewoner en een wijkvertegenwoordiger. Gewoontegetrouw zal daarna de paal op traditionele manier nat gemaakt worden. De voorzitter van de Kring, Wim Oltwater, zal tenslotte nog even het woord voeren.


De markepalen bepalen de grens van de marken. Wat was nu een marke en wat was het nut van deze begrenzing? De marke bestond uit een aantal boeren die een economische eenheid vormden. Eigen grond voor de boeren en marke grond. Dit laatste was gemeenschappelijke grond en werd door de marke beheerd. Vooral in de achttiende eeuw werden de grenzen van de marke steeds vaker gemarkeerd door stenen of stenen palen. Een flink aantal stenen en stenen palen zijn nog terug te vinden in het landschap. De Veldmater paal is een duidelijk voorbeeld van een Bentheimer stenen paal en staat gelukkig op een prominente plek. En wel aan de Veldmaterstraat bij de spoorwegovergang Veldmaterstraat/Maatweg t.o.v. café Mos. Rond de onthulling van het informatiebordje is een eenvoudig en informatief programma gebouwd.

De Veldmater paal

Deze markepaal is een grenspaal tussen de marke Haaksbergen-Honesch en de marke Holthuizen-Eppenzolder/Stepelo. De paal is in de 18e eeuw geplaatst en is een tastbare herinnering aan het bestaan van de marken, die een belangrijke stempel hebben gedrukt op het landschap van de latere gemeente Haaksbergen. Bij het bouwrijp maken van de nieuwe wijk de Els, omstreeks 1968-1969, was de steen van zijn plaats verdwenen. Begin jaren zeventig werd de steen in de buurt van de oorspronkelijke plek terug geplaatst.

De marke Holthuizen en Eppenzolder/Stepelo

De marke Holthuizen en Eppenzolder/Stepelo is ontstaan uit twee afzonderlijke marken: Holthuizen en Eppenzolder, en mogelijk zelfs uit drie aparte buurschappen: Holthuizen, Eppenzolder en Stepelo, maar dit laatste is niet te bewijzen. In het Schattingsregister van Twente anno 1475 werden Holthuizen en Eppenzolder afzonderlijk vermeld onder de namen 'Buerschap to Holthuzen' en 'Burschap Eppenzolde'. Onder de laatste werden ook de Stepeler erven vermeld. Als bijlagen bij een proces, dat in 1641 gevoerd werd tussen de boeren van Stepelo ter ene zijde en de boeren van Holthuizen en Eppenzolder met het markebestuur ter andere zijde over ongeoorloofd turf steken, zijn twee kopieën bewaard van notulen der vergaderingen der marke Holthuizen d.d. 25 juli 1614 en 19 september 1620, waaruit duidelijk blijkt, dat er toen twee markebesturen waren, één voor Holthuizen en een tweede voor Eppenzolder/Stepelo. Dit was ook op 18 augustus 1640 nog het geval. In de gerichtsprotocollen van 1656 is er echter sprake van één markerichter voor de gecombineerde marke Holthuizen en Eppenzolder/Stepelo. Sindsdien werden de van oorsprong afzonderlijke marken als één beschouwd. Uit de Holthuizer notulen van 1614 en 1620 blijkt echter, dat reeds toen zaken van Eppenzolder, Stepelo en Holthuizen behandeld werden, waaruit men mag concluderen, dat er al omstreeks 1600 een zekere samenwerking tussen beide markedelen was, wat tussen 1640 en 1656 resulteerde tot een volledige fusie.

De marke Haaksbergen en Hones

In latere eeuwen werd vaak geschreven, dat het dorp Haaksbergen in de marke Hones ontstaan zou zijn. In het Verpondingsregister van 1602 werd het dorp vermeld als 'onder den Hoenesz gehoerich'. Toch bestaat er ernstige twijfel over de juisheid van deze mededeling. Als buurschap is de marke ontstaan rond de Hof te Haaksbergen, die een functionele hof van de Heren van Ahaus was. In de middeleeuwen was de buurschap niet bekend onder de naam Hones, maar als Haaksbergen, zoals blijkt uit het Schattingsregister van Twente anno 1475, waarin de later onder de Hones horende boerderijen vermeld werden onder de buurschap 'Hakesberghe'. In 1495 en 1499 was de naam 'Haixberge'. Pas toen in de 16e eeuw het dorp tot een gesloten bebouwing uitgegroeid was, ging men onderscheid maken tussen het dorpsgebied en het tot de marke behorende landbouwgebied. Het ten oosten van de dorpskern gelegen gebied met zijn hoog gelegen akkers werd de hoge es, de hohe es of de Hones. Aan de westzijde lag een kleiner landbouwgebied, dat door het natuurlijk terrein-verloop lager lag dan de hoge es en daarom ziede-es of Zienes heette. Dit gedeelte hoorde echter onder de buurschap Holthuizen. De buurschap 'Hakesberghe' werd in de 16e eeuw de marke Haaksbergen en Hones.

Jan Goorhuis, Nico Spit, Gerard Vaanhold 
Bron: marken archief HKH.
 

 

maandag
dinsdag
woensdag
donderdag
vrijdag 

Openingstijden Historisch Centrum

09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
Gesloten
19.00-22.00 uur
09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur  

Contactgegevens

Historische Kring Haaksbergen
Markt 3 - Souterrain Gemeentehuis    
7481 HS  HAAKSBERGEN
Tel.: 053-5742374
E-mail: info@historischekringhaaksbergen.nl 

Bankrekeningen

Voor schenkingen en giften:
Rabobank: NL76RABO0324229917
ANBI-nr. 8056.08.837
Voor lidmaatschap en abonnement:
Ing: NL23INGB0002547699

Overige gegevens 

Kamer van Koophandel: 40073806
Fiscaal nummer: 8056.08.837
Statuten

  Bekijk hier ook de Facebookpagina's van
Oud-Haaksbergen

en de 
Historische Kring Haaksbergen